Hoe bereid je je voor op Paarse Vrijdag?
Samen werken aan een school waar iedereen zichzelf mag zijn
Paarse Vrijdag is de dag waarop leerlingen, studenten en onderwijsprofessionals gemeenschappelijk laten zien dat iedereen erbij hoort, ongeacht van wie je houdt, wie je bent, waar je in geloofd of welke huidskleur je hebt. Een succesvolle Paarse Vrijdag begint niet op de dag zelf, maar juist met een zorgvuldige voorbereiding.
Door vooraf aandacht te besteden aan teamvisie, anti-pest en discriminatiebeleid gesprekken in de klas en zichtbare steun vanuit de school, zorg je ervoor dat Paarse Vrijdag meer wordt dan één actiedag en draag je bij aan een curriculum met aandacht voor inclusie. Paarse Vrijdag wordt een moment waarop leerlingen en onderwijsprofessionals ervaren dat zij gezien, gehoord en gerespecteerd worden.
Op deze pagina vind je praktische tips, inspiratie en antwoorden op veelgestelde en soms ook moeilijke vragen om jouw school voor te bereiden op Paarse Vrijdag.
Tips voor het primair onderwijs
- Lees samen een prentenboek of een gedicht
Gebruik een prentenboek waarin verschillende gezinnen, identiteiten of vriendschappen centraal staan. Bespreek samen wat overeenkomsten en verschillen zijn tussen mensen. Kies het prentenboek ‘Ik ben uniek’ of het gedicht van Joke van Leeuwen uit het pakket, of zoek op queerboeken.nl/kinderboekentips een ander boek dat past bij jouw groep. - Bedenk een gezamenlijk activiteit met de school
Betrek de hele school bij Paarse Vrijdag door een gezamenlijke activiteit te ondernemen. Dit kan door de school samen in het paars te versieren, een hart te maken met boodschappen over jezelf kunnen of organiseer je een informatiemoment voor ouders waar ideeën voor een Paarse Vrijdag viering kunnen worden uitgedacht. Als alle klassen, leraren, verzorgers en ouders meedoen, heeft Paarse Vrijdag meer impact. Door hen mee te nemen in de doelen en activiteiten van Paarse Vrijdag ontstaat er meer begrip, draagvlak en betrokkenheid binnen de hele schoolgemeenschap. - Maak samen afspraken voor een veilige klas
Vraag leerlingen regelmatig of zij zich veilig voelen, zichzelf kunnen zijn en respect ervaren. Maak samen afspraken over hoe jullie met elkaar omgaan en bespreek deze gedurende het schooljaar opnieuw. - Complimentenactie
Laat leerlingen elkaar positieve boodschappen of complimenten geven om te benadrukken dat iedereen ertoe doet.
Tips voor het voortgezet onderwijs en mbo
Bij oudere leerlingen en studenten kan meer ruimte zijn voor verdieping en dialoog.
- Organiseer een paarse activiteit
Denk goed na over welke Paarse Vrijdag activiteit je organiseert. Is de activiteit bedoeld om lhbti+ jongeren een leuke activiteit te bieden of is de activiteit gericht op dialoog tussen leerlingen? Afhankelijk van het doel van de activiteit kan ook bepaald worden welke insteek er gekozen wordt. - Let wel: Het dragen van paarse kleding is een manier om betrokkenheid te tonen, maar deelname kan ook op andere manieren. Niemand hoeft zich te verantwoorden wanneer diegene niet zichtbaar meedoet. Sluit bovendien leerlingen die geen Paars dragen niet uit van activiteiten; dit kan weerstand in de hand helpen
- Ga met elkaar in gesprek
Gebruik het lesmateriaal uit het Paarse vrijdag pakket om te praten over diversiteit, vooroordelen en lhbti+. Je kunt de thema’s ook koppelen aan andere vormen van diversiteit, zoals bijvoorbeeld cultuur en religie, en zo meer herkenning creëren. - Zet ervaringsverhalen centraal
Verhalen van lhbti+ personen kunnen helpen om thema’s herkenbaar en menselijk te maken en zo empathie vergroten. - Laat leerlingen zelf activiteiten organiseren
Denk aan een paarse lunch, een informatiestand, een quiz of een creatieve actie voor de hele school. Zorg er wel voor dat onderwijsprofessionals in de gaten houden de activiteiten verlopen. - Maak inclusie zichtbaar
Hang de posters uit het pakket op, deel informatie via schermen of sociale media en laat zien dat de school achter een veilige omgeving voor iedereen staat. - Betrek de hele school
Paarse Vrijdag heeft het meeste effect wanneer er sprake is van samenwerking tussen leerlingen, docenten, ondersteunend personeel en schoolleiding.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen het Paarse Vrijdag pakket en het Astra pakket?
Paarse Vrijdag en Astra op Ontdekking hebben hetzelfde doel: bijdragen aan een veilige en inclusieve omgeving voor lhbti+’ers op school. Ze vullen elkaar aan, maar zijn niet hetzelfde.
Paarse Vrijdag is de jaarlijkse actiedag waarop scholen zichtbaar aandacht besteden aan acceptatie, respect en inclusie. Leerlingen en medewerkers dragen bijvoorbeeld paars, organiseren activiteiten of gaan met elkaar in gesprek. Bij deze dag hoort het Paarse Vrijdag pakket, met lesbrieven en ondersteuningsmaterialen die leerkrachten en docenten kunnen gebruiken om les mee te geven, zich voor te bereiden op lastige gesprekken en intern kunnen nadenken over en werken aan inclusief beleid dat een veiliger klimaat op school bevordert.
In de toolkit Astra op Ontdekking vind je per klas 4 lessen met bijbehorende materialen. Er is een Astra lespakket voor groep 3, 4, 5 en 6 t/m 8. Het overkoepelende doel van de toolkit is om leerlingen op een positieve manier in aanraking te brengen met verschillende vormen van diversiteit, waarbij leerlingen én leerkrachten leren dat iedereen uniek is en dat iedereen zichzelf mag zijn. Via deze lessen maken leerlingen kennis met de onderwerpen familiediversiteit, genderdiversiteit, seksuele diversiteit en seksediversiteit, onder begeleiding van het personage Astra, een klein astronautje, die op ontdekkingsreis gaat op planeet aarde. Afhankelijk van de leeftijd van de leerling leren ze over deze onderwerpen, waarbij de focus in de middenbouw ligt op familiediversiteit en genderexpressie. In de bovenbouw ligt de nadruk meer op sekse en genderidentiteit en –expressie. Door middel van kunsteducatieve werkvormen leren de leerlingen op positieve wijze over deze onderwerpen
Waarom spreken we over genderidentiteit?
Genderidentiteit gaat over hoe je je voelt en wie je vanbinnen bent. Dat komt niet altijd overeen met het geboortegeslacht. Door te spreken over geboortegeslacht en genderidentiteit kun je uitleggen dat dit voor sommige mensen niet overeenkomt en dat we deze mensen transgender noemen.
Sommige mensen ontkennen het bestaan van genderidentiteit. Dit zijn mensen of groepen die trans personen uitsluiten. Paarse Vrijdag wil leerlingen leren dat er in de Nederlandse samenleving ook transgender mensen bestaan en dat zij, net als ieder ander, ruimte en acceptatie verdienen.
We maakten een podcastaflevering over genderidentiteit op de basisscholen. Die is hier te beluisteren:
Waarom wordt er op scholen, inclusief basisscholen, onderwezen over transgender?
Met transgender bedoelen we dat iemands genderidentiteit niet of niet geheel overeenkomt met het geslacht dat bij de geboorte is toegewezen. Mensen bij wie dit het geval is, noemen we transgender personen. Tussen de 1 en 2 procent van de mensen is transgender, het komt dus best vaak voor. Sommige mensen weten dit al op jonge leeftijd, en anderen komen hier pas later achter. Transgender personen maken deel uit van de maatschappij.
De school is bij uitstek één van de plekken waar kinderen leren om respectvol met elkaar en met verschillen om te gaan, naast dat zij dat ook van huis uit leren. We willen iedereen voorbereiden op een wereld met mensen anders dan jij, zodat iedereen weet hoe ze elkaar met respect moeten behandelen.
Het is daarom belangrijk dat er op school ook aandacht is voor transgender personen en gender diversiteit, net zo goed als dat er aandacht is voor diversiteit in religie, huidskleur, afkomst, lichaam, etc. Op die manier dragen scholen er aan bij dat niemand uitgesloten of gepest wordt om wie die is.
Omdat dit belangrijk is, is het ook opgenomen in de kerndoelen van het onderwijs en is het een wettelijke verplichting dat scholen hier aandacht aan besteden. Lees hier onze kerndoelen: https://onderwijs.coc.nl/bijlage-paarse-vrijdag-inzetten-als-invulling-voor-conceptkerndoelen/
Wat kan ik antwoorden op de vraag of een kind eventueel een vervangende activiteit mag doen?
Hierop kan je antwoorden dat het belangrijk is dat elke leerling leert over diversiteit en over respectvol omgaan met elkaar, en dat het daarom belangrijk is dat ze meedoen aan Paarse Vrijdag. Dit is, net als rekenen en taal, namelijk een basisvaardigheid die alle kinderen op school moeten leren. Je kan aangeven dat jullie school meedoet aan Paarse Vrijdag omdat jullie achter deze aanpak staan, en dat jullie daarnaast nog tal van andere activiteiten organiseren op de dag van Paarse Vrijdag zelf, en op alle andere dagen van het jaar, die gaan over jezelf zijn en het tegengaan van pesten.
Wat kan ik antwoorden op de vraag of ouders/verzorgers de materialen die tijdens Paarse Vrijdag worden gebruikt vooraf mogen inzien?
Hierop kan je antwoorden dat alle materialen die COC aanbiedt, in te zien zijn op https://onderwijs.coc.nl/kennisbieb/.
Wat kan ik antwoorden op de vraag of we leerlingen leren of vertellen dat hun genderidentiteit afwijkt van hun geslacht?
Hierop kan je antwoorden dat jullie niemand vertellen dat hun genderidentiteit afwijkt van hun geslacht. Wel leggen jullie uit wat we bedoelen met genderidentiteit en met geboortegeslacht, en dat bij sommige mensen hun genderidentiteit niet overeenkomt met het geslacht dat bij de geboorte is vastgesteld. Dit noemen we ‘transgender’. Het is belangrijk dat leerlingen leren over het bestaan van transgender personen in de Nederlandse samenleving. Het educatie materiaal laat de diversiteit van de wereld zien waar trans personen een onderdeel vanuit maken. We willen iedereen voorbereiden op een wereld met mensen anders dan iemand zelf is, zodat iedereen weet hoe ze elkaar met respect moeten behandelen.
Wat kan ik antwoorden op de vraag of we tijdens Paarse Vrijdag ook uitleggen dat iemands genderidentiteit kan afwijken van iemands geslacht?
Hierop kan je antwoorden dat jullie ook uitleggen dat iemands genderidentiteit anders kan zijn dan iemands geslacht zoals dat bij de geboorte is vastgesteld: dat noemen we ‘transgender’. Het is belangrijk dat leerlingen weten wat transgender betekent, dat transgender mensen deel uitmaken van de maatschappij en dat iedereen met respect moet worden behandeld. Dit geldt uiteraard ook voor transgender personen. Uiteraard wordt dit altijd besproken op een manier die aansluit bij de leeftijd en leefwereld van leerlingen.
Wat kan ik antwoorden op de vraag wat het doel is van meedoen aan Paarse Vrijdag?
Je kan hierop antwoorden dat het doel van Paarse Vrijdag is om leerlingen en scholieren te leren dat iedereen zichzelf mag zijn, ongeacht wie die is of op wie die verliefd wordt, en dat niemand uitgesloten of gepest mag worden om wie die is. Leren respectvol met elkaar omgaan, en leren over diversiteit, waaronder seksuele en genderdiversiteit, is één van de kerndoelen van het onderwijs en is ook vastgelegd in de wet. Paarse Vrijdag is een manier om hier invulling aan te geven.
Wat kan ik antwoorden op de vraag welk lesmateriaal er wordt gebruikt bij Paarse Vrijdag?
Als je de vraag krijgt welk lesmateriaal jullie gebruiken bij Paarse Vrijdag, kan je het beste doorverwijzen naar de online kennisbieb van COC. Hierin staan alle materialen die in de Paarse Vrijdag-pakketten van dit jaar en vorige jaren zijn opgenomen. Je kan daarbij ook uitleggen dat jullie school per klas en per situatie een keuze maakt uit het materiaal dat beschikbaar is: een deel daarvan komt wellicht uit de pakketten van COC, maar een deel komt vast ook ergens anders vandaan: immers, respectvol met elkaar omgaan is één van de basiswaarden die elke school aan hun leerlingen meegeeft, niet alleen op Paarse Vrijdag. Je kan tenslotte ook benoemen dat jullie team goed op de hoogte is van wat wel en niet werkt als het gaat om het tegengaan van uitsluiting en discriminatie, en dat het allemaal gedreven en professionele leerkrachten zijn.
Wat moet ik antwoorden op de vraag of onze school meedoet aan Paarse Vrijdag?
Hierop kan je antwoorden dat jouw school, net als duizenden andere scholen, meedoet aan Paarse Vrijdag. Hiermee besteedt de school aandacht aan diversiteit en draagt het bij aan een fijne en veilige schoolomgeving waarin iedereen zichzelf kan zijn. Je kan uitleggen dat jullie school zelf bepaalt wat jullie doen op Paarse Vrijdag en dat er per klas goed wordt gekeken naar wat het beste past en het beste aansluit bij jullie school en de leeftijd van de leerlingen.
